سیستم برق ساختمان و چگونگی توزیع برق

در این مقاله می خواهیم سیستم تاسیسات برق ساختمان و چگونگی توزیغ برق در یک محیط را خدمت شما عزیزان توضیح دهیم . ما در مورد اصول کلی نحوه انتقال برق از خطوط آب و برق به پریز برق در یک اتاق صحبت خواهیم کرد . اجزاء سیستم بسته به اندازه ساختمان متفاوت است بنابراین ما به سیستم های ساختمان های کوچک و بزرگ می پردازیم .

توزیع :

ابزارهای برقی با ولتاژهای بسیار زیاد جریان الکتریسیته را از نیروگاه انتقال می دهند . و با پست های گوناگون برق را به مجموعه سیستم تاسیساتی می رساند . در ایران ، شرکت توزیع نیروی برق ، برق برای ساختمان های کوچک یا بزرگ با ۱۳۸۰۰ ولت (۱۳٫۸kV) تأمین می کنند . شرکت توزیع برق توسط ترانسفورماتور بر روی یک قطب یا انتقال بر روی زمین میزان ولتاژ را برای شرکت های کوچک یا ساختمان های مسکونی کم می کنند . تا سیستم تاسیسات برقی بتواند از برق شهری تغذیه کند .

توزیع برق

توزیع برق ساختمان های کوچک :

سیستم توزیع برق ساختمان های تجاری یا مسکونی کوچک بسیار ساده می باشد . پس از آنکه جریان برق با ولتاژ بالا از پست منطقه تا پای ساختمان کشیده می شود یک دستگاه ترانسفورماتور ولتاژی معادل ۱۳۸۰۰ ولت را تبدیل به ۲۴۰/۱۲۰ ولت می کند و سابقه مصرف برق را حفظ می کند و به کنتور انتقال می دهد تا این سیستم ساده ولتاژ کم را در خود حل کند .

نقشه ترانسفورماتور برق ساختمان
نقشه تبدیل ولتاژ پایین توسط ترانسفورماتور

تا این مرحله که ذکر شد تمامی تجهیزات و فعالیت ها بر عهده اداره برق بوده و پس از عبور از کنتور برق وارد تابلو و پنل سیم کشی شده که تهیه کلیه اجزاء بر عهده مالک سازه می باشد . (البته تحت نظارت اداره برق ) . تابلو برق ساختمان معمولا در قسمت ورودی با ارتفاعی استاندارد نصب می گردد . صفحه تابلو دارای یک سرویس دهنده اصلی و یک سری مدار شکن است که جریان برق به مدارهای مختلف ساختمان را کنترل می کند . هر مدار در تابلو به یک واحد ساختمان یا یک دستگاه خدمت می کند و میزان بار هدف را تعیین می نمایند . به طور مثال بار پریز و چراغ با بار یک موتور سنگین در موتور خانه متفاوت است پس توسط مدار نیاز به تفکیک دارد .

توزیع برق ساختمان های بزرگ :

برق ساختمان های بزرگ نسبت به ساختمان های کوچک بار الکتریکی بسیار بالاتری دارند . بنابراین ، تجهیزات الکتریکی باید بزرگتر و مستحکم تر باشند . بدین ترتیب مالکان ساختمان های بزرگ ولتاژ بیشتری خریداری می کنند و ترانسفورماتور هایی را هم به خدمت می گیرند تا در صورت لزوم از بار کمتری استفده کنند .
در ایران استفاده از ولتاژ بیشتر هزینه بیشتری دارد در حالی که کشورهای توسعه یافت با هرچه ولتاژ بالاتر هزینه مالی کمتری پرداخت کرده . ترانسفورماتور در تبدیل ولتاژهای بالاتر بصورت گام پائین عمل می کند که معمولا نگهداری از آن در خود مجموعه سازه صورت می گیرد . و برق را بصورت مستقیم به تابلو هدایت می کند . در اصل نقش تابلو توزیع مناسب برق به بخش های مختلف می باشد .
تجهیزات درون تابلو دارای ایمنی های بی شماری هستند بطور مثال قطع کردن جریان در توزیع غلط یکی از کاربرد های ایمنی به حساب می آید یا تنظیم نوسانات جهت جلو گیری از آسیب دیدن دستاگ مصرف کننده .
لازم به ذکر است که برق ساختمان های بزرگ از سیستم های پیچیده ای برخوردار هستند و می تواند با چند ترانسفورماتور عمل کنند تا تابلو های متعددی را تذیه دهند .

نقشه ترانسفورماتور تبدیل ولتاژ بالا در برق ساختمان
نقشه تبدیل ولتاژ بالا توسط ترانسفورماتور

تابلو در برق ساختمان های بزرگ جریان را رها کرده و در طول یک فیدر اصلی حرکت می کند . اتوبوس یا فیدر یا اتوبوس یک هادی سنج سنگین می باشد که قادر است با اطمینان و قاطعیت جریان برق آمپراژ بالا را در کل ساختمان منتقل کند . در صورت نیاز به فیدر ضربه زده می شود تا هادی به زیر ساختمان منتقل شود .

سیم کشی برق ساختمان :

سیم کشی در برق ساختمان یک نصب الکتریکی جهت اتصال سوئیچ ها ، تابلو های توزیع ، پریز های برق ، اتصالات نوری و .. می باشد که باید مطابق با استاندارد های ایمنی انجام گردد . اندازه و سطح مقطع سیم به مواردی چون ولتاژ مدار و توان جریان الکتریکی بستگی دارد و محدودیت های بیشتری در مورد شرایط محیطی مانند محدوده دمای محیط ، میزان رطوبت و قرار گرفتن در معرض نور خورشید و مواد شیمیایی وجود دارد . جهت خروجی از تابلو از انواع کابل بسته به نیاز استفاده می شود و در واحد ها سیم با سایز ۱٫۵ و ۲٫۵ به کار رفته می شود . معمولا برای سیستم روشنایی از سیم ۱٫۵ و خروجی پریز از سیم ۲٫۵ استفاده می شود .

سیم کشی برق
سیم کشی یرق ساختمان

کمیسیون بین المللی الکترونیک ( IEC ) :


در برق ساختمان دستگاه های حفاظت ، کنترل و توزیع مدار متصل در سیستم سیم کشی یک ساختمان در معرض مشخصات ولتاژ ، جریان و عملکرد قرار دارند. کدهای ایمنی سیم کشی با توجه به محل ، کشور یا منطقه متفاوت هستند. کمیسیون بین المللی الکتروتکنیک (IEC) در تلاش است تا استانداردهای سیم کشی را در بین کشورهای عضو هماهنگ کند ، اما تغییرات قابل توجهی در مورد نیاز در طراحی و نصب هنوز وجود دارد . کدهای نصب و مقررات سیم کشی برای محافظت از مردم و اموال در برابر شوک الکتریکی و خطر آتش سوزی در نظر گرفته شده است. آنها معمولاً مبتنی بر یک کد مدل ( بدون اصلاحات محلی) هستند که توسط یک سازمان استاندارد ملی یا بین المللی ، مانند IEC تهیه شده اند.
در کشورهای اروپایی ، تلاش شده است تا استانداردهای سیم کشی ملی در یک استاندارد IEC ، IEC 60364 تاسیسات برقی برای ساختمانها هماهنگ شوند. از این رو استانداردهای ملی از یک سیستم واحد پیروی می کنند. با این حال ، این استانداردها به زبانی نوشته نشده است که بتوان آن را به راحتی به عنوان کد سیم کشی ملی اتخاذ کرد. هیچکدام نیز برای آزمایش میدانی توسط تجار و بازرسان برق برای آزمایش انطباق با استانداردهای سیم کشی ملی طراحی نشده است. در مقابل ، کدهای ملی ، مانند NEC یا CSA C22.1 ، به طور کلی اهداف مشترک IEC 60364 را مثال می زنند ، اما قوانین خاصی را به شکلی ارائه می دهند که امکان راهنمایی کسانی را که نصب و بازرسی سیستم های الکتریکی را انجام می دهند ، فراهم می کنند .

ایمنی در برق ساختمان :

اولین گام ایمنی در برق ساختمان ، ایمنی در سیم کشی ساختمان می باشد و باید اصول استاندارد که مشخص شده رعایت شود تا مکانی امن برای ساکنین ایجاد گردد . از آنجا که این امر رابطه مستقیمی با جان سایرین دارد ، سازنده موظف است تا تمام نکات و اصول را رعایت کند تا مشکلی برای خود و دیگران ایجاد نگردد .

تاسیسات برق
اصول ایمنی در برق ساختمان :
  • در مرحله اول استفاده از متریال استاندارد در دستور کار است . استفاده از سیم و کابل استاندارد ، لوله پلیکا استاندارد ،تابلو و تجهیزات تابلو استاندارد و …
  • کلید ها نباید در مسیر نول قرار بگیرند باید سیم فاز مدار را قطع کند .
  • سیم فاز فقط باید به یک کلید و سیم نول به چراغ متصل گردد .
  • سیم های فاز در همه کنتاکت های پریز به کنتاکت های راست متصل گردند .
  • نظم و ترتیب در کابل کشی روکار بصورت عمودی و افقی بسیار حائز اهمیت می باشد .
  • اگر در کنار پنجره ای کلید و پریزی نصب گردد رعایت فاصله استاندارد از پنجره الزامیست ، که بهترین فاصله ۱۵ سانتی متر می باشد .
  • در اتصال سیم و کابل به تابلو رعایت نظم بسیار مهم است و باید با توجه به شماره و رنگ مورد نظر که در نقشه مشخص شده است ، انجام پذیرد .
  •  کلیه تابلوهای دیواری باید در ارتفاعی نصب گردند که ارتفاع بالاترین دسته قطع کننده کلید به هیچ وجه از ۱۷۵ سانتیمتر بیشتر نباشد . همچنین ارتفاع قسمت میانی تابلو از سطح زمین بطور متوسط برابر ۱۶۰ سانتیمتر باشد .
  • تابلو برق باید به گونه ای نصب گردد که که مشکلی برای دیگر اجزاء تاسیسات ایجاد نکند .
  • اگر قرار است ارتباط پریز دیتا با سوئیچ از درون لوله پی وی سی انجام پذیرد ، باید فاصله کابل های شبکه با لوله را رعایت کرد ، که این فاصله بهتر است ۲۰ سانتی متر باشد .
  • فاصله استاندارد بین دتکتور و چراغ باید رعایت شود که بهترین فاصله در این مورد ۳۰ سانتی متر در نظر گرفته شده است . دتکتور گازی باید در راستای شیر گاز و بر روی دیوار در فاصله ۳۰ سانتی متری قرار گیرد .
  • در هنگام نصب تابلو باید به نکات ایمنی تو جه کرد که این نکات شامل فاصله از زمین که بهترین ۱۶۰ سانتی متر است و باید دقت داشت که تابلو از هرگونه شیر آب و گاز دور باشد و بهتر است که نزدیک به در ورودی قرار گیرد .
  • باید دقت داشت که سیستم اعلام حریق ویژگی آدرس پذیری را داشته باشد و مورد تائید دستگاههای نظارتی واقع گردد .
  • چاه ارت در ساختمان بسیار مهم بوده و در هنگام پی ریزی باید محل چاه مشخص شده و ایمن سازی شود یعنی در حفره ارت حلقه ارت را بنا کرده و مواردی که در مقاوم سازی هرچه بهتر کمک می کنند به درستی رعایت شود مواردی چون اندازه گیری میزان مقاومت زمین که باید زیر ۲ اهم باشد که اگر ار عد ۲ تجاوز کرد باید چاه دیگری با همان عمق تاسیس گردد .
  •  شبکه اتصال زمین در داخل ساختمان شامل شبکه‌ای از سیمهای لخت مسی و با مقاطع مختلف است (در کابلهای ۵ رشته یک رشته از کابل می‌باشد) که به موازات شبکه کابل‌کشی توزیع برق اجرا می‌گردد.
  • در تمام اتصالات که شامل اتصال زمین اتصال تابلو و واحد ها می شود باید از کابلشو و کلمپ مسی و پیچ و مهره گالوانیزه استفاده شود . جنس این متریا باید تائید شده باشد بخصوص کابلشو که از مس و روکش قلع است .
  • حتما از یک صفحه فلزی جهت جدا سازی فضای سیستم های جریان ضعیف استفده شود .
  • ارتفاع هر جعبه تقسیم باید متناسب با تابلو هر طبقه باشد تا در سیستم برق رسانی اختلافی ایجاد نشود .
  • مشخصات فریم سیستم حریان ضعیف باید با توجه به اجزاء تابلو های فشار ضعیف تنظیم گردند .
  • کلیه کنتاکتور های درج شده در سیستم های موتور باید از مدل AC3 باشند تا اختلال در سیستم مربوطه ایجاد نگردد .
  • جهت حالت وصل و بروز در کنتاکتورها بای دو چراغ سیگنال را در نظر بگیریم .
  • به کار گیری کلید های حفاظ موتوری جهت استفاده در موتور خانه برای تمامی موتور ها الزامی می باشد .
  • تابلو های مجاور و اضطراری باید در یک سطح و ارتفاع تنظیم گردند .
  • با توجه به اطلاعیه نشریه ۱۱۰ سازمان برنامه و بودجه با عنوان مشخصات فنی عمومی و اجرایی تأسیسات برقی کارهای ساختمانی و مبحث ۱۳ مقررات ملی ساختمان کلیه امور تاسیساتی باید رعایت شوند .
  • پیمانکار تاسیسات موظف است تا نقشه کلی را با در نظر گرفتن نقشه ای معماری و مکانیکی پدید آورده و تائید دستگاه نظارتی را اخذ نماید .
  • هرگونه کالای مصرفی در سیستم تاسیساتی برقی باید بصورت نمونه مورد تائید دستگاه نظارتی قرار گیرد و بعدا مورد خرید کامل قرار گرفته .
  • باید ارتفع کلیه ملزومات برقی را با استاندارد دستگاه نظارتی تطبیق داد .
  • در مبحث لوله کشی تاسیسات الکتریکی در اتاق برق و اتاق هوا ساز و موتور خانه باید از لوله های گالوانیزه به دلیل سخت بودنشان بصورت روکار استفاده نمود و در دیگر موارد لوله های پی وی سی را لحاظ دهید.
  • دیگر وظیفه ناظرین تائید محل نصب کلید و پریز و دیگر اجزاء آن می باشد .
  • اجرای نصب لوله ها باید بصورت عمودی و افقی تسبت به کف انجام گردند .
  • لوله ها حتما باید در فضای سقف کاذب اتصال داده شوند نه در کف ساختمان . تا جای امکان از زانوء و دیگر اتصالات لوله استفاده نشود .
  • لوله کشی برای برخی از سیستمها باید بصورت جدا گانه انجام گیرد مانند : سیستم روشنایی ، اعلام حریق ، سیستم گرمایش و سرمایش ( فن کوئل ها ) ، تلفن ، شبکه کامپوتر ، پریز برق .
  • سیم کشی یا کابل کشی برای سیستمهای مختلف در یک لوله بسیار اشتباه بوده و موجب نویز یا اختلال می شود .
  • استفاده از سیم برای هر مورد از سیستم ها اندازه مورد نظر خود را دارد بطور مثال در سیستم روشنایی باید از سیم مسی با سطح مقطع ۱٫۵ یا ۲٫۵ و در پریز برق از سیم مسی با سطح مقطع ۲٫۵ استفاده شود . ( در تلفن از کابل دو زوج ، در سیستم اعلام حریق از کابل نسوز ۱٫۵ * ۲ و شبکه از کابل های CAT6 ،FTP،۴PAIR )
  • اتصال بین سیم یا کابل در لوله مجاز نمی باشد و ارتباط بین چراغ به چراغ ، چراغ به کلید ، کلید به کلید ، چراغ به تابلو ، پریز به پریز ، پریز به تابلو باید بصورت ممتد باشند .
  • در تابلو تقسیم ساختمان شینه ارت حتما باید توسط سیم لخت به سیستم ارت یا اتصال به زمین متصل باشد .
  • بدنه فلزی تابلو های زیر مجموعه و سینی کابل ها و دیگر موارد حتما توسط سیم به شبکه اتصال به زمین متصل باشند .
  • طبق قانون استاندارد برق پریز ها باید قابلیت اتصال به زمین یا سیستم ارتیگ را داشته باشند .
  • اصلی ترین بخش سیستم تاسیساتی تابلو های مادر و دیگر تابلو ها می باشند پس بهتر است در هنگام نصب المان هایی که مورد تائید دستگاه نظارتی است رعایت گردیده و از تجهیزات تابلوئی استاندارد استفاده شود .
  • تابلوهای دیواری از ورق به ضخامت ۵/۱ میلیمتر و تابلوهای ایستاده از ورق به ضخامت ۲ میلیمتر با رنگ پودری الکترواستاتیک ساخته شده و بقیه موارد تابلو قبل از ساخت می‌بایست با دستگاه نظارت هماهنگ شود.
  • در تابلو های ایستاده باید در نظر گرفت که سطح مقطع شینه مسی حد اقل ۱٫۵ برابر آمپراژ کلید اصلی تابلو باشد .
  • دیاگرام تک خطی تابلوهای برق بوستر پمپ‌ها و آسانسورها توسط کمپانی فروشنده ارائه شده و توسط دستگاه نظارت تأیید می‌گردد.
  • در انشعابات اگزوست فن‌های پشت بام میبایست از کلید جدا کننده (ISOLATOR) از نوع بارانی در داخل محفظه استفاده گردد.
  • هماهنگی با دستگاه نظارتی جهت برقراری ارتباط کابل شهری و تلفن شهری به داخل سیستم تاسیسات برقی الزامیست .
  • یک رشته کابل را از تابلو آسانسور ، بوستر پمپ آتشنشانی و هواساز در سایز ۱٫۵ * ۲ به پنل اعلام حریق متصل می کنیم .
  •  تسمة مسی به ابعاد ۳۰*۳ میلیمتر مربوط به برقگیر روی نما (از پشت بام تا محوطه با هماهنگی دستگاه نظارت و بخش معماری) اجرا میگردد. در محوطه دو حلقه چاه ارت مربوط به برقگیر اجرا میگردد.
  • پیمانکار تابلو قبل از اجرا باید نقشه و جای گذاری اجزاء آن را بصورت دقیق به دستگاه نظارتی ارائه دهد .
  • تقسیم تمام انشعاب ها فقط در جعبه تقسیم و قوطی کلید و پریز باید صورت گیرد . و هرگونه تقسیم در لوله اشتباه می باشد و در هنگام بازبینی مشکلات فراوانی را پدید می آورد .
  • سیم کشی در سیستم روشنایی باید بصورت سه رشته ای باشد همچنین چراغ ها باید مجهز به ترمینال ارت باشند .
  • در چراغ های گریفی باید از سرپیچ چینی مناسب و سیم نسوز استفاده شود .
  • بهترین اندازه برای سیستم روشنایی سطح مقطع ۱٫۵ سانتی متر می باشد .
  • در مدار های تکفاز پریز های برق از سیم با سطح مقطع ۲٫۵ استفاده می شود که بصورت سه رشته ای نصب می گردند.
  • قوطی کلید و پریز بهتر است عمیق باشد تا بصورت منظم نصب گردد و جنس آن مواد نو با شد تا طول عمر بالای داشته باشد .
  • فاصله بین مسیر لوله کشی و PULL BOX بیش از ۲۰ متر باشد .
  • رابطه معمار و روشنایی اصلی بسیار مهم است لذا در روشنایی ساختمان باید به شمای معماری بنا دقت کرد .
  • تمام باکس های تلفن و سوئیچ های رایانه باید از فاصله ۲۲۰ سانتی متری از کف قرار گیرند .
0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *